طوایف ایل ممسنی فارس
ممسنی دارای چهار طایفه لر زبان به نامهای رستم، بکش، دشمن زیاری و جاوید است. هم چنین اقوامی از ترک های قشقایی و اعراب در این سرزمین زندگی می کنند.
1- طایفه رستم
طایفه رستم در حال حاضر در سرزمینی ساکن است که شهرستانی به همین نام است.
گفته اند کی خسرو پس از کناره گیری از پادشاهی و هنگامی که برای گوشه نشینی به کوه دنا می رفت، در ممسنی فعلی توقف کرد و به پاس خدمات رستم به ایران این منطقه را به او هدیه کرد و گفت: دشتی پراز زر را به تو می سپارم.(همتی،1388)
در قلمرو جغرافیایی رستم تیره های منگزوری( منگودرزی)، بهمیاری( بهمنیاری)، شوسینی(شاه حسینی)، ضامنی، دشتی، غلویی، عوداللهی( عبداللهی)، مصیری، بختیاری،چوگی، ده تینی، ارجی، کولی، پرینی، مراسخونی، نوگکی، مرزونی، گیوه کش، روسی، پهناکله ای، شاه بهرامی، تیرتاجی، سادات عنا، سادات شاه قاسم، سادات شاهزاده میراحمد( امان اللهی بهاروند، 1371)، تیره سادات فخر، سادات مختاری قرار دارد.
بر اساس نوشته محققین کلانتران این طایفه بدین شرح بوده است.
کاگرجی، خان علی خان، کمال خان، علی قلی خان، خان علی خان، الله قلی خان کوچک،جعفرقلی خان، امام قلی خان، حسین قلی خان(فسایی،ج اول،304 )
پژوهشگران نوشته اند در اواخر قرن سیزدهم قمری در کنار طایفه رستم طایفه کوچکی به نام " محمد صالح" سکونت داشتند که کلانتران رستم در تضعیف آنها کوشیده تا بتوانند آنها را به طایفه رستم منضم نمایند، از این رو طایفه مذکور در همسایگی طوایف دیگر پراکنده شدند.(گرمرودی،1012-1011)
از حوادث تلخ و پرفراز و نشیب این منطقه می توان به جنگهای گجستان، دورگ مد و جنگ تامرادی با حکومت اشاره نمود.
آخرین کلانتر و خان این ایل حسینقلی خان رستم فرزند امام قلی خان بود که به اتفاق پسرش جعفرقلی، حبیب الله خان شهبازی رییس طوایف سرخی، ناصرخان طاهری رییس ایل بویراحمد و فتح الله حیات داودی رییس لرهای حیات داودی به اتهام مخالفت با اصلاحات ارضی و برپایی شورش عشایر جنوب در سال1343 در شیراز به حکم دادگاه نظامی فارس به دار آویخته شد.
2- طایفه بکش
منطقه بکش در جنوب منطقه رستم و در شرق منطقه ماهور میلاتی واقع شده است.
مرکز امروزی شهرستان ممسنی شهر "نورآباد" است. در گذشته نورآباد قلعه ای بوده است در کنار شهر معروف و تاریخی " نوبندگان" و به مرور زمان مدتی آن را "تل کناری" یعنی تپه دارای کنار ، مالکی و در چند دهه اخیر به تدریج به " نورآباد" تغییر نام یافت.
فهلیان
بعد از خرابی نوبندگان روستای فهلیان را مرکز شولستان قرار دادند.در این زمان حمامها، مساجد، مدرسه ها و بازارهایی در فهلیان ساخته شد.(گرمرودی،1006)
همچنین لازم به ذکر است که قلعه سفید یا دژ سفید معروف زمانی در تحت سیطره خوانین بکش بوده است .در قلمرو جغرافیایی بکش تیره های آل امیری، بابسالاری، عالیوند و کرایی، شیخ شهرو بونی( بوانی) عزیزی، فهلیانی و دودانگه قرار دارد.(فسایی، ج اول، 304)
کلانتران بکش در قرون13 و 14 قمری به شرح زیر بوده است:حاج امه شه، خوبیارخان، ولی خان بزرگ، شریف خان، عبدالله خان، ولی خان و هادی خان.
مشهور ترین کلانتران مذکور ولی خان بزرگ بود که در منطقه از قدرت فراوانی برخوردار بوده است.(گرمرودی،11)
از حوادث تلخ اما پر افتخار مردم وبزرگان طایفه بکش می توان به حادثه" قلعه گلاب" اشاره نمود.
3- دشمن زیاری
قلمرو دشمن زیاری ها در جنوب شرقی و شرق ممسنی واقع شده است.
ساکنان فعلی دشمن زیاری معتقدند که اصل و نسبشان از دشمن زیاری کهگیلویه جدا شده و بدینجا آمده اند.کلانتران منطقه دشمن زیاری به شرح زیر است:رشید خان، محمدرضا خان، علی رضا خان، بابا خان، آقا خان، مرادقلی خان.(گرمرودی،13)
4- جاوی(جاوید)
از اواخر قرن سیزدهم هجری از هشت قریه آبادی جاوی نام برده شده که همگی بین 2تا5 فرسنگ تا فهلیان فاصله داشتند. فارس نامه ناصری 11 تیره را برای طایفه جاوی برشمرده است که در قراء هشتگانه سکونت داشته اند. (فسای،ج اول ) امروزه تعداد این تیره ها به 20 رده افزایش یافته است و هنوز بعضی به کوچ نشینی مبادرت می ورزند.( گرمرودی،11)
قلمرو جاوید به دو قسمت " جاوید لله" و "جاوید ماهوری" تقسیم می گردد. قلمرو جاوید لله در سمت شمالی جاوید ماهوری واقع شده است و از مجموع تیره های عشایری منطقه 11 تیره آن در جاوید لله و 9 تیره در جاوید ماهوری سکونت دارند.از کلانتران منطقه جاوید بدین شرح نام برده اند.شاهزاده جلیل الله، کی محمد شفیع، کی خان، باقر خان، خلیل خان، فتح الله خان و محمدعلی خان.( فسایی، ج اول،303 )
کاکان
علاوه بر چهار منطقه رستم، بکش ، دشمن زیاری و جاوید، قلمرو کاکان که قبلاً جزء ممسنی فارس بوده در اواخر قرن سیزدهم قمری کشکولی های قشقایی، منطقه را با پنج روستای آن خریداری نموده و به قلمرو قشقایی ها منضم نمودند. کاکان در شمال شرقی ممسنی واقع شده و ناحیه ای کوهستانی، سردسیری با چشمه های آب فراوان است.
در خصوص ایل یا طایفه جاوید :
ایل جاوید :
ﺍﯾﻞ ﺟﺎﻭﯾﺪ ، ﺩﺭ ﺳﻨﻮﺍﺕ ﻗﺒﻞ ﺑﯿﻦ ﺧﻮﺍﻧﯿﻦ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻭ ﺑﻪ ﺩﻭ گروه ﺟﺎﻭﯾﺪ ﻟﻠﻪ ﻭ ﺟﺎﻭﯾﺪ ﻣﺎﻫﻮﺭﯼ و هرکدام به قسمت های مختلفی تقسیم شده اند.
برخی از زیر مجموعه ها عبارتند از :
1- ﺧﻠﯿﻔﺎﺭﯾﻦ ﻫﺎ: ﺧﻠﯿﻔﺎﺭﯾﻨﻬﺎ ﺩﺭ ﺳﺮ ﺣﺪ ﻫﻤﯿﺠﺎﻥ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﯾﻬﺎﯼ ﺑﯿﺪ ﺣﺮﮐت ﻣﻼ ﺑﻬﺎﺭ ؛ ﻧﻤﺎﺯﮔﺎﻩ ﺣﺎﺝ ﺑﻬﻤﻦ ؛ ﻣﯿﻠﮑﯽ ﻣﻼ ﻗﻮﺷﯽ؛ ﺑﻮﻧﮕﺮ ﻣﺎﺯﻩ ﺳﻪ ﮔﻞ ﻭ ﻣﺎﺯﻩ ﺗﻞ ﺍﺭﺯﻧﯽ ﻣﻼ ﺳﺮﺩﺍﺭ ﻭ ﭼﺸﻤﻪ ﯼ ﺑﮑﻠﻮﯼ ﺣﺎﺝ ﻣﻬﺮﺍﺏ ﻭ ﺩﻭ ﺗﻞ ﺷﺎﺩﻩ ﻭ ﻗﻠﻌﻪ ﺩﺍﺷﯽ ﻭ ﺩﺭﻩ ﺟﯿﺪﺭﯼ ﮐﺎ ﺭﻣﻀﻮﻥ ﻭ ﺭﻭﺳﺘﺎﯼ ﺭﺍﺷﮏ ﻋﻠﯿﺎ ﻭ ﺩﺭ ﮔﺮﻣﺴﯿﺮ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﮔﭽﯽ ﻭ ﮐﻨﺎﺭﮎ ﻭ ﺑﺮﺩﮐﺎﻩ ﺩﺍﻥ ﺩﺭﻩ ﻣﺎﺭﯼ ﯾﺎ ﺩﺭﻩ ﻣﺎﺭﻭ ﻭ ﺩﺷﺖ ﺭﺯﻡ ﻭ ﺩﺍﻟﻮﻥ ﻭ ﺁﺏ ﺑﯿﺪ ﻭ ﻧﻮﺭﺁﺑﺎﺩ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ.
2- ﻣﯿﺴﺎﺭﺑﯿﻬﺎ (موسی عربی ها ) دارای دو بُنکوی متفاوت ( فامیل ) هستند که طبق شواهد و قراین از یک ریشه اند و آندو ،میساربیﺗﺮﮐﯽ (اکثرا دارای شهرت کریمی ) و میساربی ﻟﺮﯼ (اکثرا دارای شهرت عربی ) نام دارد که ﺩﺭ ﺳﺮﺣﺪ وﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﺟﻼﻝ ﻣﻬﺮ ﮐﺎ ﺷﺎﻭﯾﺲ ، ﮔﻠﻮﻣﻬﺮ ﻭ ﺑﻨﮕﺴﻮﻥ ﻣﻼ ﺧﺪﺍﻭﯾﺲ ﻭ ﻣﻮﺭ ﺧﺪﺍﻭﯾﺴﯽ ﻭ ﻗﻠﻌﻪ ﭼﻨﺎﺭ ﻣﻼ ﺑﻬﺰﺍﺩ ﻭ ﺣﺎﺝ ﺣﺴﻨﻘﻠﯽ ﻭ ﺩﺭ ﮔﺮﻣﺴﯿﺮ ﺩﺭ ﭘﺸﺖ ﺭﺍﻩ ﺩﺷﺖ ﺭﺯ ﻭ ﺗﻞ ﺑﺮﺩﯼ ﻭ ﮐﻮﻩ ﮐﺮﻩ ﺩﺭ ، ﻋﻤﺮ ﻣﯿﮕﺰﺍﺭﻧﻨﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻣﺮﺍﺗﻊ ﻭ ﻣﺰﺍﺭﻉ ﺁﻥ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ. ﻋﺪﻩ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻧﯿﺰ ﺩﺭ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻥ ﻧﻮﺭﺁﺑﺎﺩ ﻣﻤﺴﻨﯽ ﻣﻘﯿﻢ ﺍﻧﺪ.
3- ﮔﻮﺳﻨﮕﻮﻥ: ﺍﯾﻦ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﯾﮑﺠﺎﻧﺸﯿﻦ ﻭ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﻫﻤﻨﺎﻡ ﻧﺸﯿﻤﻦ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﺑﺎﻍ ﺍﻧﮕﻮﺭ ﻭ ﮐﺸﺖ ﻭ ﺯﺭﻋﺸﺎﻥ ﺭﻭﯼ ﮐﻮﻩ ﻭﻧﮓ ﻭ ﻓﺎﺭﯾﺎﺏ ﻫﺎﯼ ﮐﻨﺎﺭ ﺭﻭﺩﺧﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺍﯾﻦ ﻣﺮﺩﻡ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﺑﺪﻩ ﻭ ﺯﺭﻧﮓ ﻭ ﮐﻮﺷﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﭘﺸﺖ ﮐﺎﺭ ﺍﺧﯿﺮﺍ ﺟﺪﻭﻟﯽ ﺍﺣﺪﺍﺙ ﻧﻤﻮﺩﻫﺎﻧﺪ ﻭ ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻨﺪ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﻤﯿﻦ ﺟﺪﻭﻝ ﺗﺎﺭﯾﺨﯽ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻫﮑﺘﺎﺭ ﺯﻣﯿﻦ ﺭﺍ ﺯﯾﺮ ﺁﺏ ﺑﺮﺩﻩ ﻭ ﺑﻬﺮﻩ ﺑﺮﺩﺍﺭﯼ ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ.
4- ﺑﻠﻮﻁ ﺟﻬﺎنه اﯼ ﻫﺎ: ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﺑﻠﻮﻁ ﺟﻬﺎﻧﻪ ﺗﻨﮓ ﺧﺎﺹ ﻭ ﺭﻭﺳﺘﺎﯼ ﺭﺍﺷﮏ ﺳﻔﻠﯽ ﻭ ﺭﻭﺳﺘﺎﯼ ﺭﺯﮎ ﻭ ﺑﻌﻀﯽ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﯼ ﮐﻠﮕﻪ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﺍﻗﺎﻣﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﺍﯾﻦ ﺁﻗﺎﯾﺎﻥ ﻣﻘﺪﺍﺭﯼ ﺯﻣﯿﻦ ﺷﺎﻟﯽ ﮐﺎﺭﯼ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﻫﺎﯼ ﭘﺰﻧﮕﻮﻥ ﻣﻮﺭ ﻭ ﮔﻠﻪ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﻭ ﺍﺯ ﺭﺍﻩ ﮐﺸﺖ ﺩﯾﻢ ﻭ ﭘﺮﻭﺭﺵ ﺩﺍﻡ ﻭ ﻃﯿﻮﺭ ﺍﻣﺮﺍﺭ ﻣﻌﺎﺵ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ.
5- ﺭﻭ ﺧﺎﺻﯿﻬﺎ: ﺍﯾﻨﺎﻥ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﺩﺭ ﺗﻬﺮﻩ ﻭ ﺟﻤﺎﻟﯽ ﻭ ﺑﻠﻨﺪﻭ ﻭ ﺩﯾﭙﻮﻥ ﻭ ﺩﻫﭙﯿﺮ ﻭ ﺩﻫﻨﻮ ﻭ ﺻﺤﺮﺍﯼ ﺑﯿﺪ ﻭ ﮐﻠﮕﻪ ﺷﯿﺮﺍﺯ ﻭ ﻧﻮﺭﺁﺑﺎﺩ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ ﻭ ﺣﺪﻭﺩ ﻣﺮﺗﻌﯽ ﺷﺎﻥ ﺗﻼﻝ ﻣﻬﺎﺭ ﺑﯿﻦ ﺯﻣﯿﻦ ﻫﺎﯼ ﺳﺮﺭﮐﻦ ﻭ ﻏﻠﻮﻣﯽ ﻭ ﻣﺮﺍﺩﯼ ﻭ ﭘﻮﺯﻩ ﻫﺎﯼ ﺁﺳﯿﺎﺏ ﻭ ﺳﻨﮕﺮ ﻣﻌﺮﻭﻑ ﺁﻏﺎ ﮐﯿﺨﺎ ﻣﯿﺒﺎﺷﻨﺪ.
6- ﻣﺪﻭﺋﯽ ها: ﺳﺮﺣﺪﺷﺎﻥ ﺭﻭﺳﺘﻠﯽ ﺗﻞ ﺍﻧﺠﯿﺮ ﻭ ﺗﻞ ﻧﺎﺭ ﻭ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﺁﻥ ﻭ ﮔﺮﻣﺴﯿﺮﺷﺎﻥ ﺁﺏ ﮔﺸﻨﻪ ﺩﺍﻟﻮﻥ ﻭ ﻧﻮﺭﺁﺑﺎﺩ ﺍﺳﺖ.
7- ﻋﻤﻮﺋﯽ ﻫﺎ: ﺳﺮﺣﺪﺷﺎﻥ ﺷﺎﻫﻮﻥ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻬﺮ ﺁﺑﺎﺩ ﻭ ﺑﺮﺭﻭﺯ ﻭ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﺍﺳﺖ ﻭ ﮔﺮﻣﺴﯿﺮﺷﺎﻥ ﺟﻠﮕﻪ ﺩﺍﻟﻮﻥ ﻗﺸﻼﻗﺸﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﻭﻟﯽ ﺍﯾﻦ ﻃﺎﯾﻔﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﻧﻮﺭﺁﺑﺎﺩ ﮐﻮﭺ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ.
8- ﺑﮑﺮﻫﺎ: ﺩﺭ ﺳﺮﺣﺪ ﺩﺭ ﻗﻠﻌﻪ ﺑﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪﯼ ﻭ ﻗﻠﻌﻪ ﺩﻩ ﺑﺰﺭﮒ ﻭ ﺩﺭ ﮔﺮﻣﺴﯿﺮ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﺩﺭﻩ ﺑﻠﯿﺘﮏ ﻣﺴﮑﻮﻥ ﻣﯿﺒﺎﺷﻨﺪ.
9- ﻣﺎﻝ ﮐﯿﺪ ﯾﺎ ﻣﺎﻝ ﻗﺎﺋﺪﯼ ها : ﺍﯾﻨﻬﺎ ﺩﺭ ﺳﺮ ﺣﺪ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﭘﺎﺭﺳﮕﻮﻥ ﻭ ﺩﻩ ﻻﻟﻬﻮ ﺍﻃﺮﺍﻑ ﻭ ﺩﺭ ﮔﺮﻣﺴﯿﺮ ﺩﺭ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﯼ ﻣﻮﺭﮐﯽ ﻭ ﭘﺎﺩﺭﺍﺯ ﻭ ﺑﻬﻠﻮ ﻭ ﻗﻠﻌﻪ ﺑﯿﺸﻪ ﺳﮑﻮﻧﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ.
و سایر ...
در خصوص سایر طوایف ، در جهت تکمیل مطالب ، نظر خود را به ایمیل بنده اطلاع فرمایید ...